Jak zapobiegać sięganiu przez młodzież
po środki psychotropowe

Najprościej można by odpowiedzieć na to, iż poprzez informowanie o szkodliwych następstwach picia, palenia, narkotyzowania się. To jednak nie wyczerpuje istoty problemu. Warto bowiem pamiętać również o wyjaśnianiu istoty mechanizmu popadnięcia w uzależnienie od substancji psychoaktywnych. Ale także i o tym, żeby ukazywać alternatywne sposoby bawienia się, nawiązywania kontaktów interpersonalnych i radzenia sobie z sytuacjami stresowymi.
Istotnym elementem oddziaływań profilaktycznych winien być akcent na dokonywanie wyboru przez młodzież, stykającą się z używkami. Dysponując informacjami o środkach uzależniających, samych uzależnieniach, młodzież będzie mogła decydować w temacie sięgnięcia po alkohol, narkotyk czy papierosa.
Mając pewien zasób wiadomości na temat istoty zagrożeń, łatwiej może być młodym ludziom obronić własną decyzję o niepiciu, nie braniu czy też niepaleniu, w warunkach silnej presji grupowej.
Nie ma sensu młodzieży straszyć, dużo lepiej jest ją informować, obalając przy okazji obiegowe mity i przesądy. Choćby takie, że: alkohol pobudza apetyt i ułatwia trawienie, jest dobrym środkiem na przeziębienie, pomaga w chorobie wieńcowej serca, pozwala uciec od kłopotów i trosk, piwo nie stwarza poważniejszych zagrożeń, mając mocną głowę nie można się uzależnić.
Większe dawki alkoholu, tak charakterystyczne dla polskiego obyczaju picia, działają mocno na komórki mózgowe. Alkohol przyczynia się do obniżki sprawności fizycznej i umysłowej. Temu, który pije, wydaje się, że jest inaczej. Z początku alkohol daje przyjemność, rozluźnia i odpręża. Ale ten swoisty błogostan nie trwa jednak długo. Z każdą nowo wypijaną porcją alkoholu dają znać o sobie negatywne następstwa picia: nieskoordynowane ruchy, chwiejny krok, plączący się język. Ich natężenie bywa uzależnione od dawki i rodzaju spożywanego alkoholu, tempa jego spalania się w organizmie pijącego, indywidualnych predyspozycji organizmu- od wagi po stan zdrowia.
Dlatego też jeżeli już młodzież sięgnie po alkohol, to nie może zapominać o tym, żeby nie tracić umiaru w piciu (niezależnie od tego czy to będzie 40% wódka czy piwo) oraz nie poddawać się naciskom otoczenia.
Nie tylko jednak alkoholem raczy się dzisiejsza młodzież. Niestety ucieka coraz częściej w narkotyki, dając się otumanić mrzonkom o ich pseudozbawiennym działaniu. Bo też obecna rzeczywistość jawi się jej mało atrakcyjnie, wręcz szaro. A do tego dochodzi często brak perspektyw i wiary we własne siły.
Spośród narkotyków szczególnym wzięciem młodych ludzi cieszą się środki pobudzające, stymulujące układ nerwowy, wyniszczające organizm i mogące doprowadzić do prawdziwej ruiny psychicznej.
Najbardziej znanymi z nich są: kokaina, amfetamina i ecstasa. Obok nich młodzież nie stroni od środków uspokajających- heroina i barbiturany (luminal, brietal) oraz halucynogennych- grzybki (muchomor czerwony) i LSD. Pierwsze z nich obniżają aktywność układu nerwowego, wprowadzając w stan uspokojenia. Tyle tylko, że można się nimi tak uspokoić, że nie sposób się obudzić. Drugie natomiast zniekształcają odbiór rzeczywistości. Dają uczucie barwnego snu, który może przemienić się w koszmar.
Jest kilka sposobów zażywania narkotyków: wstrzykiwanie, połykanie, wdychanie, palenie. Im bardziej bezpośrednią drogą narkotyk dostanie się do krwioobiegu, tym efekt jego działania będzie silniejszy.
Co prawda mało kto sięga po narkotyki z zamiarem uzależnienia się od nich, ale intencje rzadko pokrywają się z rzeczywistością.
Warto uzmysłowić sobie, że biorąc środki pobudzające- skazujemy się na osłabienie i przygnębienie, skąd tylko krok do depresji i skłonności samobójczych.
Z kolei zażycie heroiny powoduje, że organizm zmniejsza wytwarzanie naturalnych substancji przeciwbólowych, co potęguje cierpienie, kiedy narkotyk przestanie działać.
Należy mieć na uwadze, że połączenie 2 narkotyków działających depresyjnie na układ nerwowy (np. heroina+alkohol) może być równoznaczne ze śmiercią. A łączenie ze sobą 2 środków pobudzających może sprawić, że młody osobnik uda się na dach wieżowca i nie będzie odczuwał strachu przed skoczeniem w dół.
Po wzięciu narkotyków traci się kontrolą nad sobą, co powoduje szereg brzemiennych nierzadko następstw. Na szczególne niebezpieczeństwo narażone są młode dziewczęta- bywalczynie dyskotek młodzieżowych.
Narkotyk uzależnia: psychicznie, fizycznie i społecznie.
Według badań z roku 2002 najpopularniejsze narkotyki wśród młodzieży to: marihuana i haszysz (wytwarzane z konopii indyjskich), amfetamina (silnie stymulująca, popularna zwłaszcza w gronie maturzystów, studentów i sportowców- o strukturze rozdrobnionego cukru waniliowego), LSD, środki wziewne (kleje i rozpuszczalniki), kokaina, herbina i ecstasa.
Traci na popularności przyjmowana dożylnie polska heroina- „kompot”, wyrabiana ze słomy makowej.
Z narkotyków dyskotekowych do najbardziej wziętych należy ecstasa, przyjmowana w tabletkach, a będąca środkiem psychostymulującym ośrodkowy układ nerwowy. Na początku daje uczucie euforii, osłabia zdolność samooceny, powoduje przypływ energii, ale zarazem deficyt elektrolitów, stąd groźba odwodnienia organizmu.

Jak zatem można zorientować się, czy dziecko sięga po narkotyki?

Przede wszystkim zauważając zmiany w jego zachowaniu. A one zależą od rodzaju zażytej substancji psychoaktywnej. I tak: wzięcie narkotyku psychostymulującego (amfetamina, kokaina) powoduje pobudzenie motoryczne, nienaturalną pewność siebie, agresywność. Kiedy ustanie działanie narkotyku może wystąpić ospałość, przygnębienie, niechęć do wszystkiego.
Środki halucynogenne- LSD, grzybki powodują z kolei nieracjonalne i dziwaczne wypowiedzi, a zdarza się także zaburzenie koordynacji ruchowej.
U osób będących pod działaniem środków wziewnych (kleje, rozpuszczalniki) występują silne zaburzenia zachowania w formie skrajnie nieracjonalnych wypowiedzi.
W przypadku zażycia opiatów (heroina, morfina) zachowanie charakteryzować się będzie nadmiernym spokojem biorcy, opadaniem powiek, dłuższymi przerwami w wypowiedziach. W momencie wystąpienia objawów abstynencyjnych da o sobie znać niepokój i nerwowość. Podobne objawy towarzyszą wzięciu środków uspokajających- benzodiapeziny lub nasennych- barbiturany. Po krótkim euforycznym pobudzeniu pojawia się nienaturalny spokój i takaż senność. Wypowiedzi osób, które będą pod działaniem tych środków cechuje zazwyczaj bełkotliwa mowa.
Natomiast zachowanie osób, które zażyły marihuanę lub haszysz wyróżnia wzmożona gadatliwość i wesołkowatość.
Działanie większości narkotyków można także identyfikować na podstawie wyglądu oczu i reakcji źrenic na światło.
Środki pobudzające i halucynogenne sprawiają zwykle powiększenie źrenic, działanie heroiny szklistość oczu i ekstremalne zwężenie tętnic, a marihuana bądź haszysz dają przekrwienie białek oczu.

Istotne zmiany w zachowaniu odnoszą się do społecznej sfery funkcjonowania. Wystarczy wspomnieć o:

• wyraźnym spadku zainteresowania nauką,
• raptownym pogorszeniu się ocen szkolnych,
• zwiększonej absencji na zajęciach szkolnych,
• zmianie stylu zachowania, słownictwa, ubioru,
• rezygnacji z dotychczasowych form aktywności i zainteresowań,
• przyłapywaniu coraz częściej na kłamstwie,
• widocznym nadmiarze pieniędzy.

Nie sposób nie wiedzieć, że do zażywania większości narkotyków służą specyficzne akcesoria - np. szklane lufki, fajki, bibułki i maszynki do robienia skrętów, krótko przycięte słomki, rurki, folia aluminiowa, plastikowe woreczki.
W razie potrzeby pomocy dla osób nadużywających alkoholu czy sięgających po narkotyki należy szukać w wyspecjalizowanych poradniach leczenia uzależnień.
Ich adresy figurują w informatorach Wojewódzkiego Ośrodka Terapii Uzależnień i Współuzależnienia oraz Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii.
Trochę miejsca warto by jeszcze poświęcić coraz powszechniejszemu sięganiu przez młodzież po papierosy. coraz więcej gimnazjalistów przyznaje się do palenia, a amatorów „dymka” nie brakuje i w gronie szóstoklasistów. Najczęściej pociąga ich przykład kolegów, ciekawość, chęć dopasowania się do otoczenia- grupy koleżeńskiej czy rówieśniczej. Zgoła niewinne wypalanie niewielkiej ilości papierosów wciąga coraz bardziej. Choćby w poszukiwaniu chwilowego odprężenia. A stąd już prowadzi niedaleka droga do uzależnienia się od kolejnej substancji zmieniającej nastrój.

WYKAZ LITERATURY:
1. G. Wodowski, Porozmawiajmy o narkotykach,
2. M. Malerska, Narkotyki w szkole i w domu,
3. T.Dimoff, S. Carper, Jak rozpoznać czy dziecko sięga po narkotyki,
4. J.K. Falewicz, ABC problemów alkoholowych,
5. J. Mellibruda, Tajemnice Etoh

powrót do Publikacje