Wibracja skrzypcowa

Wibracja zrodziła się z chęci nadania dźwiękowi szlachetniejszego brzmienia.
Jednostajność dźwięku nie dawała wykonawcą zadowolenia i w całym okresie rozwoju gry skrzypcowej szukano sposobów na ożywienie gry stosując zmienną dynamikę, barwę, artykulację, a dłuższe nuty oplatając różną ornamentyką.
Na takim właśnie podłożu powstała wibracja.

"Wibracja polega na periodycznych odchyleniach od zasadniczej wysokości dźwięku wywołanych kołyszącymi ruchami palca dociskającego strun, którym towarzyszą wahania natężenia i barwy. Zasadnicze parametry wibracji: częstość i głębokość, wynikają z intencji wyrazowych i możliwości technicznych wykonawcy, podlegają zatem jego kontroli i mogą być do pewnego stopnia obserwowane wzrokowo i słuchowo." J.Kusiak " Skrzypce od A do Z"s.105.

Wibrację określa się jako szeroka, wąska, gęsta, leniwą itp. Wahania barwy i natężenia dźwięku mogą być tak małe, że jedynie akustyczna aparatura pomiarowa może je wykryć.
Średnia częstość wibracji dla każdego skrzypka mieści się w granicach 5-7 H z (zmian na sekundę),a dla najwybitniejszych 6-7 drgań na sekundę.

Badaniami akustycznymi wibracji zajęto się w latach 30-tych. Był to zespół badaczy amerykańskich z Iowa pod kierunkiem C.E. Seashore i O.M. Agarkowa z Moskwy. W Polsce przyczynkowe badania przeprowadzał M. Drobner z zespołem : H. Harajda, J. Kaliszewska,
W. Kamiński.

Znakomity akustyk Friz Winckel mówi, że :"Szczególne działanie wibrato nie daje się do dziś dokładnie wyjaśnić od strony fizycznej. Uderza fakt, iż ciągłej zmianie częstotliwości odpowiada nieciągłe widmo częstotliwości.

W wyjaśnieniu tego zjawiska słuchowego niewiele pomaga fakt, iż można bez trudu wyprowadzić matematycznie widmo dźwięku na podstawie modulacji częstotliwości." J. Kusiak "Skrzypce od A do Z." s. 105

Mało do tej pory jest badań na temat słyszenia dźwięku wibrowanego przez ludzki ucho.
Wibracja pod względem technicznym przechodziła różne ewolucje.
Mówi się o trzech rodzajach wibracji: palcowej, z kiści i z ramienia.

Dobry skrzypek stosuje je wszystkie zależnie od potrzeby.
Dawniej wibrowano tylko na niektórych dźwiękach - dzisiaj praktycznie wszędzie gdzie to możliwe.

We współczesnej muzyce bywa, że wibracja ma znaczenie formotwórcze (stosowanie na jednym dźwięku różnych rodzajów wibracji).

Przełomowe znaczenie dla upowszechnienia się wibracji miała gra wspaniałego skrzypka Friza Kreislera, który wibrował ciągle, na każdej nucie wbrew przyjętym wówczas normom.
Na temat strony technicznej wykonania wibrata w "Notatniku metodycznym" A. Cofalik mówi, że: "...wymaga luźnego zawieszenia ręki na chwytni oraz dwóch punktów styku z szyjką: kciuka i palca wibrującego, z pominięciem nasady palca wskazującego jako trzeciego styku. Warunkiem dobrej wibracji jest prawidłowe ułożenie skrzypiec pomiędzy szczęka a obojczykiem oraz pasywność kciuka i palca wskazującego, które musza być bezwzględnie zwolnione od konieczności podtrzymywania skrzypiec. Decydujące znaczenie ma elastyczność członu paznokciowego palca wibrującego przy swobodnej całej ręce." s 126.
Za defekty wibracji uważa się brak ciągłości wibracji tj. włączanie i wyłączanie, która utrudnia ciągłość dźwięku. Wibrowanie na niektórych dźwiękach co w efekcie daje brak wyrównania brzmienia. Drżącą wibrację którą określa się popularnie jako "kozią" wibrację.
Na ogół defekty wibracji łączą się ze spięciami w ręce.

Sama wibracja jest jedną z najbardziej charakterystyczną cech różniących poszczególnych skrzypków. Wiąże się z temperamentem i z osobowością grającego.

Grę wielkich skrzypków: Jasha Haifetza, Friza Kreislera, Mischy Elmana, Nathan'a Milstein'a, Yehudi Menuhina, Dawida Ojstracha różni, między innymi, sposób wibracji.

Na przykład Mischa Elman chcąc uzyskać jak najlepszy efekt wibracji nosił dłuższe paznokcie, a palce (pulchne) kładł płasko. Paznokieć stanowił podporę palca przy wibracji i takim oto sposobem uzyskiwał "mięsisty" dźwięk wibrata.

Wspaniałą "aksamitną" wibracjią i piękny dzwięk miał też Józef Chasyd (za granicą, bo wyemigrował do Anglii, znany jako Josef Hassid zmarły przedwcześnie w czasie wojny
w Londynie).

Starsze podręczniki metodyczne zalecają naukę wibrata od czwartej klasy szkoły podstawowej.

Dzisiaj sugeruje się wprowadzenie elementów wibracji od drugiej klasy (prof. P. Puczek "Program nauczania dla szkoły muzycznej I st. "s 9 1997 r.), choć w praktyce zdarza się, że uczymy wibracji dużo wcześniej.

Wykorzystana literatura:

• Cofalik " Notatnik metodyczny o grze skrzypcowej
  i jej nauczaniu" PWM S.A.1999 r.
• J. Kusiak "Skrzypce od A do Z" PWM S.A. 1999
• Z. Ostalczyk "Przewodnik metodyczny nauczania gry na skrzypcach na stopniu elementarnym" PWM 1992
• T.Wroński "Zdolni i nie zdolni o grze i anty grze na skrzypcach" PWM 1979 r.
• P.Puczek " Program nauczania dla szkoły muzycznej I stopnia" Warszawa 1997
• Przykładowe nagrania : Friz Kreisler - "Libesleid" 1926r
• Jascha Heifetz - H. Wieniawski "Polonez" 1 1952r
• Mischa Elman A. Dworzak - "Humoreska" 1952r
  Dino Francescati Bazzini "Rondo" 1961 r (ze zbioru nagrań wyd.EMI classics)
• Yehudi Menuchin - M. Bruch "Koncert g- moll" 1959r( EMI classics)
• Dawid Ojstrach - W.A. Mozart "Koncert nr 4 D - dur" cz.II andante cantabile 1970r. (EMI classics)

powrót do Publikacje