Specjalny Orodek Szkolno-Wychowawczy

Zakończyła się II wojna wiatowa, a w wyniku ustaleń jałtańskich zmieniły się granice wielu państw, w tym również granice Polski. Poza nimi znalazł się Lwów, w którym od 1851 roku działała i rozwijała się prywatna szkoła, tzw. Zakład Ciemnych fundacji Wincentego Zaremby Skrzyńskiego, gdzie niewidomych uczono głównie koszykarstwa i szczotkarstwa, a w okresie międzywojennym również gry na fortepianie i organach. Aby wypełnić tę lukę, podjęto działania majšce na celu utworzenie na południu Polski placówki podobnej do lwowskiej. Wybór padł na Kraków ze względu na jego geograficzne położenie i bazę naukowš.

W dużym stopniu do powołania tej szkoły
przyczynili się między innymi:
Jan Silhan - prezes Delegatury Zarzšdu Głównego Zwišzku Ociemniałych Żołnierzy Rzeczpospolitej Polskiej w Krakowie,
Jan Wenc - były nauczyciel Zakładu Ciemnych we Lwowie.

Pierwsza informacja dotyczšca tworzenia w Krakowie szkoły dla dzieci niewidomych pochodzi z 1946 roku. Jest to krótka notatka zamieszczona w Dzienniku Urzędowym nr 3 Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego, gdzie w częci nieurzędowej widnieje zapis:

W dziale szkolnictwa specjalnego czynne sš trzy szkoły na terenie Krakowa dla umysłowo upoledzonych i głuchoniemych oraz oddziały specjalne na terenie Tarnowa i Nowego Sšcza. Organizacja szkoły dla niewidomych w toku.

Dopiero z kuratoryjnego pisma nr I - 9259/47 z 4 marca 1947 roku skierowanego do Ministerstwa Owiaty można się dowiedzieć między innymi, że:

Zarzšd Miasta Krakowa na organizację szkoły dla dzieci niewidomych przeznaczył budynek przedwojennej miejskiej szkoły powszechnej położony w Krakowie - Podgórzu przy ulicy Józefińskiej 10.
Sprawa organizacji szkoły trwała bardzo długo, gdyż brak było odpowiedniego lokalu,
wytypowany budynek wymagał kapitalnego remontu i adaptacji do potrzeb zakładu dla niewidomych.

Koszt odbudowy miał wynieć ponad 4 miliony złotych i proszono Ministerstwo Owiaty o przyznanie subwencji w wysokoci 2.315.935 zł.
Plany przebudowy wytypowanego obiektu wykonane zostały przez Wydział Budowlany - Oddział Budowli Miejskich w Krakowie w lutym 1947 roku, a prace remontowo-adaptacyjne trwały do połowy listopada następnego roku.

Decyzję w sprawie organizacji szkoły dla niewidomych w Krakowie wydano we wrzeniu 1948 roku.

Nowo otwarta placówka była tworem specyficznym, gdyż szkoła zgodnie z ustaleniami podlegała Zarzšdowi Miejskiemu, a częć internatowa działajšca jako dom dziecka z nazwš: Państwowy Zakład Niewidomych Dzieci - Wydziałowi Opieki nad Dzieckiem przy Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego. Placówki posiadały oddzielny nadzór pedagogiczny oraz oddzielne budżety.

W chwili ich organizacji, to jest w padzierniku 1948 roku, nauczyciele, wychowawcy i pracownicy administracyjno-gospodarczy nie stanowili licznego zespołu. W sumie było ich tylko czternastu.

Działalnoć placówki w poczštkowym okresie jej istnienia była uwarunkowana sytuacjš gospodarczš kraju w tamtych latach. To wišzało się z dużymi trudnociami finansowymi.

Dnia 22 listopada w budynku kuratorium w obecnoci przedstawicieli władz miejskich dokonano rozliczenia dotacji przeznaczonych na przebudowę i urzšdzenie budynku przy ul. Józefińskiej 10, co było równoznaczne z zakończeniem remontu.

Kierownictwo placówki upoważnione zostało przez krakowskie kuratorium do dokonywania selekcji i naboru dzieci. Działania w tym zakresie rozpoczęto już w okresie wakacyjnym. Informacje o zapisach do powstajšcej szkoły, której rejon obejmował cztery województwa: krakowskie, rzeszowskie, katowickie i kieleckie, zostały ogłoszone przez administrację szkolnš, prasę, radio i kurię biskupiš. W pierwszej kolejnoci prowadzono korespondencję z rodzicami tych dzieci, które były ujęte w spisach kuratoryjnych z 1947 roku. Nauczyciele bardzo często wyjeżdżali w teren starajšc się osobicie sprawdzić otrzymywane z różnych Ąródeł informacje. Docierajšc do każdego dziecka niejednokrotnie szli pieszo po kilkanacie kilometrów, a rozmawiajšc z rodzicami przekonywali ich o celowoci kształcenia niewidomych. W tych rozmowach czynny udział brali niewidomi nauczyciele, których postawa oraz przedstawiane przez nich argumenty powodowały, że rodzice podejmowali pozytywne decyzje w sprawie umieszczenia swoich pociech w szkole specjalnej. Najbardziej owocne były jednak te spotkania, kiedy dzieci wraz z opiekunami przyjeżdżały do wytypowanego organu administracji owiatowej i tam dokonywano ich przyjęcia. Było to szczególnie korzystne dla nauczycieli, którzy w ten sposób oszczędzali swój czas, a równoczenie mieli możnoć w jednym dniu porozmawiać z wieloma osobami.

Jedynymi dokumentami, które obowišzywały w tym czasie przy kwalifikowaniu dziecka do placówki, były:

Aby mieć pełniejszy obraz sytuacji danego dziecka, przeprowadzano wywiad społeczny według pytań umieszczonych na specjalnej ankiecie. Jednak osoby, które to robiły, nie zawsze starannie wypełniały ten dokument. Z wyjštkiem danych personalnych dotyczšcych dziecka i jego rodziny, wiele pytań kwestionariusza zostawało bez odpowiedzi. Dotyczyło to między innymi tak ważnych spraw, jak:

Pierwsze dzieci przybyły do szkoły 4 padziernika 1948 roku, a już 18 padziernika rozpoczęły się zajęcia dydaktyczne, pomimo trwajšcego jeszcze w obiekcie remontu. W zależnoci od poziomu intelektualnego dzieci podzielono na trzy grupy i tak utworzono w szkole dla niewidomych trzy klasy. Równoczenie w internacie utworzono trzy grupy wychowawcze, do których przydział pokrywał się z przydziałem do klas, mimo dużej nieraz różnicy wieku ich członków. Było to zgodne z obowišzujšcymi wówczas zasadami. Ten układ pozwalał w większym stopniu na integrację uczniów.

Dzieci, które przyjeżdżały do zakładu dla niewidomych w Krakowie, wkraczały w nowy nieznany im wiat. Ich życie zaczęło być ujmowane w okrelone ramy obowišzków, nakazów i praw. Nastał żmudny okres przystosowywania się do nowej rzeczywistoci. Miało tu miejsce wzajemne poznawanie się nie tylko na płaszczyĄnie wychowawca - wychowanek, ale również orientacja w rozmieszczeniu poszczególnych sal całego obiektu. W pierwszych dniach pobytu uczniów w placówce ważnš rolę odgrywali wychowawcy i nauczyciele, spełniajšc wiele funkcji, między innymi:

Z upływem czasu niektóre z tych funkcji stopniowo przejmowała młodzież. W pracy wychowawczej główny nacisk położono na:

czyli na te elementy, które w wielu domach były bardzo zaniedbane. Rozwijano u uczniów także umiejętnoć współżycia i współpracy w grupie oraz przygotowywano ich do kontaktów z osobami pełnosprawnymi.

Dzięki poparciu i zabiegom wizytatora szkół specjalnych Władysława Starzeckiego rozpoczęto w ramach zajęć pozalekcyjnych naukę gry na pianinie i akordeonie. Miało to miejsce w 1948 roku. Harcerstwo szkolne zawišzało się 15 marca 1949 roku.

Po zakończeniu organizacji pracy dydaktycznej zdecydowano się wprowadzić zajęcia przygotowujšce do zawodu.

W marcu 1949 roku utworzono warsztat szczotkarski. Już w listopadzie uczniowie szkoły rozpoczęli praktyki szczotkarskie w Państwowej Fabryce Szczotek w Krakowie.